Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (TEİAŞ), enerji nakil hatlarında yaşanan hırsızlık vakaları ve sabotaj eylemlerinin önüne geçmek amacıyla çığır açan bir adım attı. Yüksek gerilim hatlarından iletken kablo hırsızlıklarının yol açtığı büyük ekonomik kayıplar, enerji kesintileri ve kamu güvenliği riskleri karşısında, Dağıtılmış Akustik Algılama (DAS) Sistemi aktif olarak kullanılmaya başlandı. Bu teknolojik hamle, Türkiye’nin enerji altyapısının güvenliğini sağlamada kritik bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.
DAS sistemi, TEİAŞ’ın geniş elektrik iletim ağında, özellikle 154 kV ve 380 kV yüksek gerilim hatlarında meydana gelen hırsızlık olaylarına karşı 7 gün 24 saat kesintisiz ve anlık müdahale imkanı sunacak. Uzun süredir sahada uygulanan geleneksel güvenlik yöntemlerinin yetersiz kalması, bu yeni nesil çözümün benimsenmesini zorunlu kılmıştı.
Hırsızlıklar ve Ağır Ekonomik Bedeller
Türkiye’nin dört bir yanına yayılmış elektrik iletim hatları, ne yazık ki sık sık hırsızlık ve sabotaj girişimlerinin hedefi olmaktaydı. Özellikle kıymetli iletken kabloların çalınması, sadece maddi kayıplara yol açmakla kalmıyor, aynı zamanda ülke genelinde elektrik kesintilerine, sanayi ve konutlardaki enerji arz güvenliğinin zedelenmesine neden oluyordu. Bu durum, kamu hizmetlerinin aksamasından ekonomik üretime kadar geniş bir yelpazede olumsuz etkiler yaratıyordu.
TEİAŞ verilerine göre, 2017-2023 yılları arasında (2023 hariç) iletim hatlarında meydana gelen hırsızlık olayları nedeniyle yaşanan toplam zarar 1.8 milyar TL’ye ulaştı. Bu devasa rakam, çalınan kabloların maliyetinin yanı sıra, hat onarım ve yenileme giderleri, oluşan enerji kesintilerinin ekonomik bedelleri ve operasyonel aksaklıkların toplamını ifade ediyor. Ayrıca, direklere tırmanma veya hatlara müdahale gibi girişimler, hayatı tehdit eden ciddi iş kazalarına ve kamu güvenliği risklerine de davetiye çıkarıyordu.
Yeni Nesil Koruma: DAS Sistemi Nedir?
Dağıtılmış Akustik Algılama (DAS) Sistemi, fiber optik kablolama teknolojisini kullanarak iletim hatları üzerindeki fiziksel hareketliliği algılamak üzere tasarlanmış ileri bir güvenlik çözümüdür. Sistem, hatlara entegre edilen veya hatlara yakın konumlandırılan fiber optik kablolar aracılığıyla çevresel titreşimleri ve akustik dalgaları sürekli olarak izler.
DAS Sisteminin Çalışma Prensibi:
- Titreşim Algılama: Bir kişi direğe tırmandığında, kabloları kesmeye çalıştığında veya hatta herhangi bir fiziksel müdahalede bulunduğunda oluşan titreşimleri ve sesleri anında algılar.
- Gerçek Zamanlı Takip: Algılanan her türlü anormallik, saniyeler içinde merkezi kontrol sistemine iletilir.
- Hassas Konumlandırma: Sistem, olayın tam olarak nerede (metre bazında hassasiyetle) gerçekleştiğini belirleyebilir. Bu sayede güvenlik güçleri ve TEİAŞ ekipleri, olay yerine çok daha hızlı ve hedef odaklı bir şekilde intikal edebilir.
- 7/24 İzleme: İnsan gözünün ve devriyelerin sınırlı kalacağı geniş coğrafyalarda dahi kesintisiz izleme ve koruma sağlar.
Pilot Uygulama ve Genişleme Planları
DAS sisteminin etkinliği, ilk olarak TEİAŞ İstanbul Bölge Müdürlüğü sorumluluk alanındaki 15 kilometrelik bir iletim hattında başarıyla test edildi. Pilot uygulamadan elde edilen olumlu sonuçlar, sistemin ülke genelinde yaygınlaştırılması kararının alınmasında önemli rol oynadı. TEİAŞ, toplam 74 bin kilometreyi bulan yüksek gerilim iletim ağı boyunca DAS sistemini peyderpey uygulamaya koymayı hedefliyor. Bu, devasa bir altyapının modern teknolojiyle korunması anlamına gelmektedir.
Ekonomik ve Operasyonel Faydalar
DAS sisteminin geniş çaplı devreye alınması, Türkiye ekonomisi ve enerji sektörü için çok yönlü faydalar sağlayacak:
- Maddi Kayıpların Azaltılması: Hırsızlıkların önüne geçilerek, milyarlarca lirayı bulan iletken kablo ve ekipman kayıpları engellenecek.
- Enerji Arz Güvenliğinin Artırılması: Kesintilerin önlenmesiyle, sanayi ve hane halkının kesintisiz enerji erişimi güvence altına alınacak. Bu durum, üretim süreçlerinin aksamasını engelleyerek ekonomik istikrara katkıda bulunacak.
- Operasyonel Verimlilik: Olaylara anında ve doğru konum bilgisiyle müdahale edilebilmesi, arıza onarım sürelerini kısaltacak ve operasyonel maliyetleri düşürecek.
- Kamu Güvenliğinin Sağlanması: Elektrik hatlarındaki yetkisiz müdahalelerin önlenmesi, elektrik çarpması gibi ciddi kaza risklerini ortadan kaldıracak, can ve mal güvenliğini artıracak.
TEİAŞ’ın DAS sistemi ile attığı bu stratejik adım, Türkiye’nin enerji bağımsızlığı ve güvenliği hedeflerine ulaşmasında önemli bir köşe taşı olma potansiyeli taşımaktadır. Yüksek teknolojiyle donatılmış bu savunma kalkanı, gelecekte daha güvenli ve kesintisiz bir enerji ağı vaat ediyor.
