Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından açıklanan verilere göre, ülkenin Net Uluslararası Yatırım Pozisyonu (Net UYP) Kasım 2023’te bir önceki aya göre daha da kötüleşerek eksi 313,9 milyar dolara yükseldi. Bu durum, Türkiye’nin dış dünyaya karşı net yükümlülüklerinin arttığını gösteriyor.
Ekim 2023’te eksi 310,4 milyar dolar seviyesinde bulunan Net UYP, Kasım ayında 3,5 milyar dolarlık bir artışla yeni seviyesine ulaştı. Bu genişleme, döviz kurlarındaki değişimler ve piyasa değeri hareketlerinin etkisiyle hem varlıklarda hem de yükümlülüklerde yaşanan gelişmeleri yansıtıyor.
Net Uluslararası Yatırım Pozisyonu Nedir?
Net Uluslararası Yatırım Pozisyonu (Net UYP), bir ülkenin yurtdışındaki varlıkları ile yurtdışına olan yükümlülükleri arasındaki farkı gösteren kritik bir makroekonomik göstergedir. Pozitif bir UYP, ülkenin yurtdışından alacaklı olduğunu, negatif bir UYP ise yurtdışına borçlu olduğunu ifade eder. Türkiye’nin Net UYP’si uzun süredir negatif seyretmektedir ve bu, ülkenin dış finansman bağımlılığının bir göstergesidir.
Kasım Ayı Detayları: Varlıklar ve Yükümlülükler
Varlıklar: Düşüş Devam Ediyor
Türkiye’nin yurtdışındaki finansal varlıkları Kasım 2023 itibarıyla 307,7 milyar dolar olarak gerçekleşti. Bu rakam, Ekim ayındaki 310,5 milyar dolarlık seviyeye göre bir miktar düşüşe işaret ediyor. Varlıklar kaleminin dağılımı şu şekilde:
- Doğrudan yatırımlar (yurtdışındaki iştirakler): 56,9 milyar dolar
- Portföy yatırımları (yurtdışı hisse senedi ve tahviller): 48,2 milyar dolar
- Diğer yatırımlar (nakit, mevduat, krediler vb.): 161,4 milyar dolar
- Rezerv varlıklar (TCMB’nin döviz ve altın rezervleri): 41,2 milyar dolar
Yükümlülükler: Artış Sürüyor
Ülkenin yurtdışına karşı olan finansal yükümlülükleri ise Kasım ayında 621,6 milyar dolara ulaştı. Ekim ayındaki 620,9 milyar dolarlık yükümlülük seviyesi göz önüne alındığında, bu kalemde de hafif bir artış yaşanmıştır. Yükümlülükler kaleminin detayları ise şöyledir:
- Doğrudan yatırımlar (yurtiçindeki yabancı sermayeli şirketler): 215,1 milyar dolar
- Portföy yatırımları (yabancıların Türkiye’deki hisse senedi ve tahvilleri): 95,3 milyar dolar
- Diğer yatırımlar (yabancı bankalardan alınan krediler, mevduatlar vb.): 304,7 milyar dolar
- Türev finansal araçlar (net): 6,5 milyar dolar
Açığın Genişlemesinde Hangi Faktörler Etkili Oldu?
Kasım ayındaki Net UYP açığındaki artışta iki temel faktör öne çıkmaktadır:
- Döviz Kurlarındaki Değişimler: Özellikle Türk Lirası’nın dolar karşısındaki değer kaybı, yabancı para cinsinden ifade edilen varlık ve yükümlülüklerin TL karşılıklarını ve dolayısıyla dolar bazındaki değerlerini etkilemiştir.
- Piyasa Değeri Hareketleri: Hem Türkiye’deki hem de yurtdışındaki finansal enstrümanların (hisse senetleri, tahviller vb.) piyasa değerlerindeki dalgalanmalar, varlık ve yükümlülük kalemlerinde değişimlere yol açmıştır.
Net UYP’nin negatif seyrini sürdürmesi ve açığın genişlemesi, Türkiye ekonomisinin dış finansman ihtiyacının devam ettiğini ve ülkenin dış şoklara karşı kırılganlığını koruduğunu göstermektedir. Bu veriler, uluslararası yatırımcılar ve kredi derecelendirme kuruluşları tarafından Türkiye ekonomisinin genel sağlığı açısından yakından takip edilmektedir.
