Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından açıklanan verilere göre, ülke ekonomisindeki tüm sektörlerin toplam finansal açığı, 2023 yılının üçüncü çeyreğinde rekor bir seviyeye ulaşarak 12 trilyon TL oldu. Bir önceki çeyrekte 10.3 trilyon TL olan bu açık, yalnızca üç ayda 1.7 trilyon TL’lik dikkat çekici bir artış gösterdi.
Bu büyüme, özellikle finans dışı şirketler ve finansal kuruluşlar ile devlet sektöründeki borçlanma ihtiyaçlarının artmasından kaynaklanıyor. Ancak, hanehalkı sektörünün net finansal yatırımlardaki artışı, bu açığın kısmen finanse edilmesine yardımcı oldu.
Sektörlerin Finansal Pozisyonu Mercek Altında
Kimler Açık Veriyor?
Üçüncü çeyrek verileri, hangi sektörlerin ekonominin toplam finansman ihtiyacına en çok katkıda bulunduğunu net bir şekilde ortaya koyuyor:
- Finans Dışı Kuruluşlar: Bu sektörün açığı, 2. çeyrekteki 6.5 trilyon TL’den 3. çeyrekte 7.9 trilyon TL‘ye yükseldi. Bu, şirketlerin yatırım ve operasyonel giderlerini borçlanma yoluyla karşıladıklarını gösteriyor.
- Finansal Kuruluşlar: Bankalar ve diğer finansal kurumların açığı da 2. çeyrekteki 5.5 trilyon TL’den 3. çeyrekte 5.8 trilyon TL‘ye çıktı. Bu artış, finans sektörünün kendi içinde de bir fonlama ihtiyacı olduğunu işaret ediyor.
- Devlet Sektörü: Kamu kesiminin finansman açığı, 2. çeyrekteki 0.3 trilyon TL’den 3. çeyrekte 0.4 trilyon TL‘ye hafifçe yükseldi. Bu artış, bütçe harcamalarındaki artışın bir yansıması olarak değerlendirilebilir.
Hanehalkı Sektörü: Finansmanın Kaynağı
Toplam finansal açığa karşılık, hanehalkı sektörü ekonomiye net finansal kaynak sağlamaya devam etti. Hanehalkının net finansal yatırımları, 2. çeyrekteki 1.7 trilyon TL’den 3. çeyrekte 2.1 trilyon TL‘ye yükseldi. Bu durum, bireylerin tasarruflarının ve yatırımlarının artarak diğer sektörlerin finansman ihtiyacının karşılanmasında önemli bir rol oynadığını gösteriyor.
Dış Dünya Faktörü
Ekonominin toplam açığının finanse edilmesinde “dış dünya” olarak tanımlanan kısmın da önemli bir payı bulunuyor. Dış dünyanın finansal fazla pozisyonu, 2. çeyrekteki 1.9 trilyon TL’den 3. çeyrekte 2 trilyon TL‘ye yükseldi. Bu durum, ülkenin dışarıdan borçlanma veya doğrudan yabancı yatırım çekme yoluyla finansman sağladığını ve bu fonların yurt içi sektör açıklarını kapatmak için kullanıldığını ifade ediyor.
Ne Anlama Geliyor?
Sektörlerin toplam finansal açığının 12 trilyon TL gibi rekor bir seviyeye ulaşması, Türkiye ekonomisinde artan borçlanma ihtiyacının altını çiziyor. Finans dışı şirketlerin ve finansal kuruluşların giderek daha fazla fon talep etmesi, hem iç piyasadaki likidite dinamiklerini hem de dış finansman bağımlılığını etkileyebilir. Hanehalkının net fon sağlayıcı rolü, bu açığın sürdürülebilirliği açısından kritik önem taşırken, dış dünyadan gelen finansmanın devamlılığı da makroekonomik istikrar için yakından takip edilmesi gereken bir gösterge.
