Türkiye ekonomisinde son dönemde kaydedilen gelişmeler, hanehalkı finansmanında önemli bir değişime işaret ediyor. Özellikle 2023’ün üçüncü çeyreğinden itibaren gözlemlenen trend, hanehalkının harcanabilir gelire oranla borçluluğunun kayda değer bir artış gösterdiğini ortaya koyuyor. Bu durum, hanehalkının nakit dengesinde ciddi bozulmalara yol açarken, ekonomik sürdürülebilirlik açısından da soru işaretleri yaratıyor.
Ekonomik veriler, 2023 yılının dördüncü çeyreği itibarıyla hanehalkının harcanabilir gelirine oranla borcunun %34,6 seviyesine ulaştığını gösteriyor. Bu artışta, enflasyonist ortam, yükselen faizler ve daralan alım gücü gibi faktörler belirleyici rol oynuyor. Hanehalkı, temel ihtiyaçlarını karşılamak ve hayat pahalılığıyla başa çıkmak için kredi kartları ve ihtiyaç kredilerine yönelmek zorunda kalıyor.
Borç Yükü Neden Artıyor?
Hanehalkı borcunun artmasında birçok faktör bir araya geliyor:
- Yüksek Enflasyon: Gıda, kira, ulaşım gibi temel harcamalardaki rekor artışlar, hanehalkının bütçesini zorluyor. Gelirler enflasyon karşısında erirken, yaşam maliyetleri sürekli yükseliyor.
- Alım Gücünde Gerileme: Reel ücretlerin enflasyonun gerisinde kalması, hanehalkının satın alma gücünü düşürüyor. Bu durum, bireyleri zorunlu harcamalarını finanse etmek için borçlanmaya itiyor.
- Kredi Kartlarına Yöneliş: Artan hayat pahalılığı karşısında, hanehalkı günlük ihtiyaçlarını dahi kredi kartlarıyla karşılamaya çalışıyor. Bu durum, kredi kartı borçlarında patlama yaşanmasına neden oluyor.
- Politika Faizi Etkisi: Merkez Bankası’nın politika faizini 8,50’den %45’e yükseltmesi, kredi maliyetlerini ciddi şekilde artırdı. Faizlerin yükselmesine rağmen, hanehalkının borçlanma ihtiyacının sürmesi, durumun vahametini gözler önüne seriyor.
Rakamlar Ne Anlatıyor?
Türkiye’deki toplam hanehalkı borcu, 2023 yılsonu itibarıyla yaklaşık 2,8 trilyon TL seviyesine ulaştı. Bu borcun dağılımına bakıldığında ise çarpıcı sonuçlar ortaya çıkıyor:
- 2,2 trilyon TL: Kredi kartları ve ihtiyaç kredileri oluşturuyor. Bu kalemin toplam borç içindeki payının büyüklüğü, tüketim amaçlı borçlanmanın yaygınlığını gösteriyor.
- 0,6 trilyon TL: Konut kredilerinden oluşuyor. Konut kredilerinin borç artışındaki payı, diğer kredi türlerine kıyasla daha sınırlı kalıyor.
Kredi türlerine göre yıllık artış oranları ise hanehalkı borçlanma dinamiklerini daha net ortaya koyuyor:
- Kredi Kartları: Yıllık bazda %104’lük rekor bir artışla neredeyse ikiye katlandı.
- İhtiyaç Kredileri: Yıllık %60 oranında artış gösterdi.
- Konut Kredileri: Yıllık %20 ile en yavaş artışı kaydeden kredi türü oldu. Bu durum, konut piyasasındaki durgunluk ve yüksek faiz oranlarının konut alımını zorlaştırdığını gösteriyor.
Hanelerin Nakit Dengesi Neden Bozuldu?
Enflasyon, yükselen faiz oranları ve buna paralel olarak artan kredi taksitleri, hanehalkının nakit akışını olumsuz etkiliyor. Giderlerin gelirleri aşması, haneleri her ay daha fazla borçlanmaya iten bir kısır döngüye sokuyor. Özellikle dar gelirli ve orta gelirli haneler için bu durum, temel ihtiyaçlarını bile karşılamakta zorlanma ve finansal kırılganlık anlamına geliyor.
Önceki dönemlerde yatırım veya büyük harcamalar için kullanılan krediler, günümüzde artık günlük geçim sıkıntısını hafifletmek amacıyla kullanılmaya başlandı. Bu durum, hanehalkının finansal sağlığında ciddi bir erozyona işaret ediyor ve gelecekteki ekonomik şoklara karşı dirençlerini zayıflatıyor.
Geleceğe Yönelik Beklentiler
Mevcut ekonomik koşullar ve hanehalkı borçlanma eğilimleri devam ettiği sürece, nakit dengesindeki bozulmanın sürmesi bekleniyor. Enflasyonla mücadelede kararlı adımlar atılması ve hanehalkının alım gücünü destekleyici politikaların geliştirilmesi, bu olumsuz trendi tersine çevirmek için kritik öneme sahip. Aksi takdirde, artan borç yükü, ekonomik büyüme üzerinde baskı oluşturmaya devam edebilir ve finansal istikrara yönelik riskleri artırabilir.
