Türkiye’nin gübre sektörü, enerji maliyetlerindeki fahiş artışlar, hammadde fiyatlarındaki küresel yükselişler ve ucuz ithalat baskısı nedeniyle derin bir krizin eşiğinde. Ziraat Odaları Genel Merkezi Yönetim Kurulu Üyesi Mehmet Dilaver’in uyarılarına göre, sektörün yaşadığı zorluklar tarımsal üretimi ve gıda güvenliğini doğrudan tehdit ediyor. Üretimin durma noktasına gelmesi, çiftçinin gübreye erişimini kısıtlayarak verim düşüklüğüne ve nihayetinde gıda fiyatlarında artışa yol açabilir.
Sektör temsilcileri ve uzmanlar, Türkiye’nin zaten yüksek dışa bağımlılığı olan gübre üretiminde yaşanan bu sıkıntıların acil çözümler gerektirdiğini belirtiyor. Aksi takdirde, Türkiye’nin tarımsal üretim potansiyeli ciddi sekteye uğrayacak, ithalata bağımlılık daha da artacak ve tüketici sofrasındaki maliyetler katlanacaktır.
Neden Gübre Sektörü Krizde?
Yüksek Enerji ve Hammadde Maliyetleri
- Doğalgaz ve Elektrik Fiyatları: Gübre üretiminin temel girdilerinden olan doğalgaz ve elektrik maliyetleri, son 1,5 yılda özellikle doğalgazda %700’ü aşan artışlarla sektörü nefes alamaz hale getirdi. Bu durum, üretim maliyetlerini katlayarak yerli üreticilerin rekabet gücünü zayıflattı.
- Küresel Hammadde Artışları: Fosfor, kükürt ve potasyum gibi gübre üretiminde kullanılan ana hammaddelerin büyük kısmı ithal ediliyor. Rusya-Ukrayna savaşı, Çin’in ihracat kısıtlamaları gibi küresel gelişmeler, bu hammaddelerin fiyatlarını rekor seviyelere taşıdı. Türkiye, bu hammaddelerin %90’ından fazlasını ithal etmek zorunda kalıyor.
- Kur Farkları ve Faizler: Hammadde ithalatının dövizle yapılması, Türk Lirası’ndaki değer kaybı ile birlikte maliyetleri daha da yukarı çekiyor. Yüksek faiz oranları da üretim için kredi kullanan firmaların yükünü artırıyor.
İthalat Baskısı ve Haksız Rekabet
- Gümrük Vergisi Farkları: Özellikle Rusya ve Belarus gibi ülkelerden gelen ucuz gübre ithalatı, yerli üreticileri zor durumda bırakıyor. Mehmet Dilaver, DAP gübresinde gümrük vergisinin %0 olmasına karşın, NPK gübresinde %8 olması gibi tutarsızlıkların, yerli üreticinin belirli ürünlerdeki rekabet gücünü tamamen ortadan kaldırdığını vurguluyor. Bu durum, yerli fabrikaların üretim bantlarını durdurmasına ve işçi çıkarmalarına neden oluyor.
- Yüksek Kapasite Kullanım Oranı Sorunu: Yüksek maliyetler ve ucuz ithalat nedeniyle yerli gübre fabrikaları düşük kapasiteyle çalışmak zorunda kalıyor, hatta bazıları tamamen duruyor.
Çiftçiye ve Tarımsal Üretime Etkileri Neler?
Gübre fiyatlarındaki artışlar, çiftçinin en büyük maliyet kalemlerinden birini oluşturuyor. Gübreye erişimin zorlaşması ve fiyatların yükselmesi, çiftçinin gübre kullanımını azaltmasına yol açıyor.
- Verim ve Kalite Kaybı: Yeterli gübre kullanamayan topraklarda verim düşüklüğü ve ürün kalitesinde bozulmalar yaşanıyor. Bu durum, hem çiftçinin kazancını düşürüyor hem de tarımsal üretimin genelini olumsuz etkiliyor.
- Gıda Güvenliği Tehdidi: Tarımsal üretimin düşmesi, Türkiye’nin gıda güvenliğini tehdit ediyor ve gıda fiyatlarında kaçınılmaz artışlara zemin hazırlıyor. Uzun vadede gıda enflasyonunu körükleyebilir.
- Artan İthalat Bağımlılığı: Yerli üretimin azalması, Türkiye’nin tarım ürünleri ve gübrede dışa bağımlılığını daha da artırabilir.
Sektör Ne Talep Ediyor?
Gübre sektörünün yaşadığı bu derin krizden çıkış için acil ve uzun vadeli adımlar atılması gerektiği vurgulanıyor:
- Enerji Maliyetlerinin Kontrolü: Gübre sektörüne özel enerji destekleri veya fiyatlandırma politikaları geliştirilmelidir.
- Faiz İndirimleri ve Destekler: Tarımsal üretimi ve gübre sanayisini destekleyici kredi faizlerinin düşürülmesi ve doğrudan destek mekanizmalarının devreye alınması talep ediliyor.
- İthalat Politikalarının Gözden Geçirilmesi: Yerli üretimi koruyucu, dengeli ve tüm gübre türlerini kapsayan adil bir gümrük vergisi politikası oluşturulmalıdır.
- Yerli Hammadde Kaynaklarının Değerlendirilmesi: Mazıdağı fosfat yatakları gibi yerli hammaddelerin etkin bir şekilde kullanılması ve yeni rezervlerin araştırılması uzun vadeli çözüm önerileri arasında yer alıyor.
Mehmet Dilaver, yetkililere seslenerek, bu hayati sektördeki sorunların görmezden gelinmemesi ve acil çözüm üretilmesi gerektiğinin altını çizdi. Gübre sektörünün geleceği, Türk tarımının ve dolayısıyla gıda güvenliğinin geleceği anlamına geliyor.
