Hak-İş Genel Başkanı Mahmut Arslan, Türkiye’de milyonlarca çalışanı doğrudan ilgilendiren asgari ücretin belirlenme sürecindeki Asgari Ücret Tespit Komisyonu (AÜTK) yapısının kökten değişmesi gerektiğini vurguladı. Mevcut komisyonun, işçi beklentilerini karşılamakta yetersiz kaldığını ve uluslararası çalışma standartlarından saptığını belirten Arslan, “insan onuruna yaraşır bir yaşam” için adil ve bağımsız bir mekanizma kurulması çağrısında bulundu.
Arslan’a göre, komisyonun mevcut yapısı, uluslararası anlaşmalarda öngörülen üçlü yapı ilkesini pratikte ihlal ediyor ve bu durum, asgari ücretin belirlenme sürecine olan güveni zedeliyor. Hak-İş Başkanı, komisyonun sadece yıl sonunda toplanan geçici bir organ olmaktan çıkarılıp, sürekli işleyen bir yapıya kavuşturulmasının elzem olduğunu dile getirdi.
Mevcut Asgari Ücret Tespit Komisyonu Yapısının Sorunları Nelerdir?
Hak-İş Genel Başkanı Mahmut Arslan’ın açıklamaları, Türkiye’deki asgari ücret belirleme sürecinin temel sorunlarına ışık tutuyor:
Uluslararası Standartlara Aykırılık
- ILO 131 Sayılı Sözleşme: Arslan, Türkiye’nin taraf olduğu Uluslararası Çalışma Örgütü’nün (ILO) 131 Sayılı Asgari Ücret Tespiti Hakkında Sözleşmesi’ne atıfta bulunuyor. Bu sözleşme, asgari ücretin belirlenmesinde “üçlü yapı” prensibini esas alır: Hükümet, işçi ve işveren temsilcilerinin eşit ve bağımsız katılımı.
- Mevcut Yapı: Türkiye’deki AÜTK, 5 hükümet, 5 işçi (Türk-İş Konfederasyonu tarafından belirlenen), 5 işveren (Türkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonu – TİSK tarafından belirlenen) temsilcisinden oluşur. Ancak komisyon başkanı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı’dır ve eşitlik halinde başkanın oyu çift sayılır.
- Hükümetin Belirleyici Gücü: Bu durum, hükümetin temsilci sayısı 5 olmasına rağmen, başkanın belirleyici oy hakkı ile fiilen 6 oy gücüne sahip olduğu anlamına gelir. Arslan, bu yapının ILO’nun “eşit temsil” ve “hükümetten bağımsız” temsil prensiplerine aykırı olduğunu belirtiyor.
İşçi Beklentilerini Karşılamama
- Arslan, mevcut yapının işçi kesiminin beklentilerini genellikle karşılamadığını ve bu durumun toplumsal memnuniyetsizliğe yol açtığını ifade etti. Tek taraflı kararların, sosyal diyalog ve uzlaşma ruhunu zedelediğini vurguladı.
- Asgari ücretin, Türkiye’de işgücünün yaklaşık yarısını etkileyen ve aynı zamanda işsizlik maaşı, genel sağlık sigortası primleri, emeklilik maaşları gibi birçok sosyal ödemeye de referans teşkil eden kritik bir gösterge olduğu düşünüldüğünde, bu belirleme sürecinin önemi daha da artıyor.
Hak-İş’in Asgari Ücret Tespit Komisyonu İçin Önerileri Nelerdir?
Mahmut Arslan, asgari ücretin tespiti sürecinde adalet ve şeffaflığı sağlamak adına önemli reform çağrılarında bulunuyor:
Gerçek Anlamda Üçlü Yapı
- Arslan, komisyonda hükümet, işçi ve işveren temsilcilerinin eşit sayıda ve bağımsız olarak yer almasını talep ediyor. Örneğin, 3-3-3 veya 5-5-5 gibi bir dağılımda, hükümetin belirleyici oy hakkı olmadan, gerçek bir uzlaşma arayışının esas alınması gerektiğini vurguladı.
- Bu sayede, asgari ücretin sadece bir tarafın isteği doğrultusunda değil, tüm paydaşların mutabakatıyla belirlenmesi hedefleniyor.
Sürekli İşleyen Bir Mekanizma
- Komisyonun sadece yıl sonunda toplanıp birkaç haftada karar veren bir yapıdan çıkarılması gerektiğini belirten Arslan, sürekli çalışan bir sekretarya ve teknik kurul oluşturulmasını önerdi.
- Bu yapı, yıl boyunca ekonomik verileri, enflasyonu, hayat pahalılığını, sektör dinamiklerini ve sosyo-ekonomik göstergeleri sürekli takip ederek, asgari ücret için bilimsel ve güncel bir zemin hazırlamalı.
Kapsamlı Kriterlerin Göz Önünde Bulundurulması
- Asgari ücretin sadece enflasyon oranlarına bağlı kalınarak belirlenmesinin yetersiz olduğunu savunan Arslan, çalışanların insanca yaşamasını sağlayacak, refah seviyesini artıracak sosyo-ekonomik kriterlerin de dikkate alınması gerektiğini ifade etti.
- Bu kriterler arasında, ülkenin genel ekonomik durumu, verimlilik artışı, ulusal gelirden alınan pay, yaşam maliyeti ve ailelerin temel ihtiyaçları gibi unsurlar yer almalı.
Hak-İş Genel Başkanı Mahmut Arslan’ın bu çıkışı, asgari ücretin sadece bir ekonomik kalem olmanın ötesinde, sosyal adalet ve işgücü piyasasının sağlığı için temel bir gösterge olduğunu bir kez daha ortaya koyuyor. Yapılacak reformların, çalışanların yaşam standartlarını iyileştirmenin yanı sıra, ülke ekonomisine olan güveni ve sosyal barışı da güçlendireceği öngörülüyor.
