Türkiye’nin un ihracatında stratejik öneme sahip Irak pazarında yaşanan gelişmeler, sektör temsilcilerini yeni arayışlara itiyor. 2024 yılının ilk dört ayında Irak’a yapılan un ihracatı, bir önceki yılın aynı dönemine göre %25,5’lik dikkat çekici bir düşüşle 484 bin tondan 360 bin tona geriledi. Değer bazında ise bu düşüş, 172 milyon dolardan 145 milyon dolara indi. Bu sert düşüşün temel nedeni olarak, Irak hükümetinin 1 Ocak 2024 tarihinden itibaren un ithalatını yasaklama kararı gösteriliyor.
Türkiye un sektörünün 15 yıldır en büyük pazarı konumunda olan Irak’ın bu adımı, yerel üretimi destekleme ve gıda bağımsızlığını sağlama amacı taşıyor. Ancak bu durum, Türk un üreticileri için ciddi bir pazar kaybı anlamına geliyor ve sektörü köklü değişikliklere zorluyor.
Neden Böyle Bir Düşüş Yaşandı?
Irak Tarım Bakanlığı’nın 1 Ocak 2024’te yürürlüğe koyduğu un ithalat yasağı, Türk un ihracatçılarının karşılaştığı en büyük engel oldu. Irak, ülke içindeki un değirmenlerinin kapasitesini artırarak ve yerel buğday üretimini teşvik ederek kendi kendine yeterliliği hedefliyor. Bu politika değişikliği, Türkiye’den yapılan un ithalatının önünü büyük ölçüde kesti.
Irak Yasağı Sonrası Sektör Ne Yaptı?
Irak’ın ithalat yasağının ardından Türk un üreticileri, pazarı tamamen kaybetmemek adına alternatif yollara yöneldi. Gayri resmi yollarla, özellikle de sınır ticareti üzerinden küçük çaplı ihracatlar devam etse de, bu durum hem ihracatçıların maliyetlerini artırıyor hem de resmi pazar büyüklüğünün çok altında kalıyor. Uzun yıllardır Irak’ta güçlü bir dağıtım ağı kuran Türk firmaları için bu durum, ciddi bir strateji değişikliği gerekliliğini ortaya koydu.
Yeni Pazarlar Neresi?
Irak pazarındaki daralmaya karşı Türk un sektörü, küresel ölçekte yeni arayışlara girdi. Geleneksel olarak Ortadoğu ve Afrika’daki güçlü konumunu sürdürmekle birlikte, artık rotayı farklı coğrafyalara çeviriyor. Sektör temsilcileri, un ihracatında potansiyel gördükleri başlıca yeni pazarları şu şekilde sıralıyor:
- Afrika Kıtası: Nüfus artışı ve gıda ihtiyacındaki yükselişle birlikte birçok Afrika ülkesi, Türk unu için cazip bir pazar haline geliyor.
- Güney Amerika: Uzak bir pazar olmasına rağmen, belirli Güney Amerika ülkelerinde artan talep doğrultusunda ihracat fırsatları değerlendiriliyor.
- Uzak Doğu: Asya’nın dinamik ekonomileri ve büyüyen nüfusu, un ihracatı için yeni kapılar aralıyor.
Bu diversifikasyon çabaları, sektörün tek bir pazara bağımlılığını azaltma ve riskleri yayma stratejisinin bir parçası olarak öne çıkıyor.
Genel İhracat Durumu Nasıl Etkilendi?
Irak’taki düşüş, Türkiye’nin genel un ihracat rakamlarını da olumsuz etkiledi. 2024 yılının ilk dört ayında Türkiye’nin toplam un ihracatı, bir önceki yılın aynı dönemine göre %11’lik bir düşüşle 921 bin tondan 820 bin tona geriledi. Bu düşüşte Irak pazarındaki kaybın belirleyici olduğu vurgulanıyor.
2023 yılında Irak dışında Türkiye’nin un ihraç ettiği diğer önemli pazarlar arasında Suriye, Yemen, Sudan, Angola ve Gana gibi ülkeler yer alıyordu. Bu pazarlardaki konumunu güçlendirmek ve yeni pazarlar keşfetmek, sektörün gelecek stratejisinin temelini oluşturuyor.
Gelecekte Türk Un Sektörünü Neler Bekliyor?
Irak pazarındaki kayıp, Türk un sektörünü zorlu bir dönemeçle karşı karşıya getirse de, sektörün küresel pazarlardaki tecrübesi ve adaptasyon yeteneği umut veriyor. Yeni pazar arayışları, ürün çeşitliliği ve lojistik avantajlar, Türkiye’nin un ihracatındaki lider konumunu koruma çabalarının merkezinde yer alacak. Ancak bu süreçte, devlet desteği ve sektör içi iş birlikleri, yeni pazarlara girişte kritik rol oynayacak faktörler arasında bulunuyor.
